शब्दांच्या जाती — आठ प्रकार सविस्तर

वाक्यातील शब्दांचे कार्यानुसार वर्गीकरण केल्यास आठ जाती मिळतात. या आठ जाती दोन गटांत विभागल्या जातात.

विकारी शब्द (लिंग, वचन, विभक्तीनुसार बदलतात)

१. नाम व्यक्ती, वस्तू, स्थळ किंवा गुण यांचे नाव.

• सामान्यनाम — जातिवाचक. उदा. मुलगा, गाव, नदी
• विशेषनाम — विशिष्ट नाव. उदा. राम, पुणे, गोदावरी
• भाववाचक नाम — गुण किंवा भाव. उदा. धैर्य, सौंदर्य, गोडी

२. सर्वनाम नामाच्या जागी येणारा शब्द.

• पुरुषवाचक — मी, तू, तो, ती, ते, आम्ही, तुम्ही
• दर्शक — हा, ही, हे, तो, ती, ते
• संबंधी — जो, जी, जे
• प्रश्नार्थक — कोण, काय, कोणता
• सामान्य/अनिश्चित — कोणी, काही
• आत्मवाचक — स्वतः, आपण

३. विशेषण नामाबद्दल अधिक माहिती सांगणारा शब्द.

• गुणवाचक — चांगला, लाल, उंच
• संख्यावाचक — एक, दुसरा, दुप्पट
• सार्वनामिक — हा, तो (नामापूर्वी आल्यास)

४. क्रियापद वाक्यातील क्रिया दर्शवणारा शब्द. उदा. जातो, खाल्ले, लिहीत आहे

• सकर्मक — कर्म घेणारे. उदा. तो पुस्तक वाचतो
• अकर्मक — कर्म न घेणारे. उदा. तो धावतो

अविकारी शब्द / अव्यये (बदलत नाहीत)

५. क्रियाविशेषण क्रियापदाबद्दल अधिक माहिती सांगते.

• कालवाचक — आज, उद्या, नेहमी
• स्थलवाचक — इथे, तिथे, वर, खाली
• रीतिवाचक — हळू, जलद, असे
• परिमाणवाचक — फार, थोडे, पुरेसे

६. शब्दयोगी अव्यय नामाला जोडून येते व त्याचा संबंध दाखवते. उदा. वर, खाली, आत, बाहेर, साठी, मुळे

७. उभयान्वयी अव्यय दोन शब्द किंवा वाक्ये जोडते. उदा. आणि, व, पण, परंतु, म्हणून, कारण, जर-तर

८. केवलप्रयोगी अव्यय भावना व्यक्त करते. उदा. अरे, अहो, वा, छान, अरेरे, बापरे

सारांश तक्ता

परीक्षेतील ट्रिक वाक्यात अधोरेखित शब्दाची जात विचारली जाते. **तो शब्द काढून टाकल्यास काय हरवते** हे पाहा — क्रिया हरवली तर क्रियापद, नामाची माहिती हरवली तर विशेषण, क्रियेची माहिती हरवली तर क्रियाविशेषण.